இயங்குநிலைச் சமநிலையும் Kc உம்
முழுமையான பார்வை — சமநிலை என்றால் என்ன?
முந்தைய அலகுகளில், ஒரு இரசாயனத் தாக்கம் தாக்கிகள் (reactants) முற்றாக விளைவுகளாக (products) மாறிவிடுவதாகக் கருதப்பட்டது. ஆனால் பல இரசாயனத் தாக்கங்கள் அவ்வாறு முற்றுப்பெறுவதில்லை; அவை ஒரு குறிப்பிட்ட நிலையை அடைந்த பின்னர் தாக்கிகளும் விளைவுகளும் ஒன்றாகவே நீடிக்கின்றன. இவ்வாறு முற்புறத் திசையிலும் (forward) பிற்புறத் திசையிலும் (reverse) ஒரே நேரத்தில் நடைபெறக் கூடிய தாக்கம் மீளும் தாக்கம் (reversible reaction) என அழைக்கப்படுகின்றது.
இந்தப் பாடத்தில், ஒரு மூடிய தொகுதியில் (closed system) மீளும் தாக்கம் ஒன்று அடையும் இயங்குநிலைச் சமநிலை (dynamic equilibrium) என்னும் நிலையும், அந்தச் சமநிலையை விளக்கும் இரசாயனச் சமநிலை விதியும் (equilibrium law) சமநிலை மாறிலி (equilibrium constant, Kc) என்னும் பரிமாணமும் ஒவ்வொன்றாக ஆராயப்படுகின்றன. சமநிலை மாறிலியின் கோவையை எவ்வாறு எழுதுவது, தாக்க ஈவு (reaction quotient, Q) கொண்டு தாக்கம் நடைபெறும் திசையை எவ்வாறு எதிர்வு கூறுவது, ஏகவினச் (homogeneous) மற்றும் பல்லினச் (heterogeneous) சமநிலைகளுக்கு இடையேயான வேறுபாடு, மேலும் சமநிலைச் செறிவுகளை எவ்வாறு கணக்கிடுவது என்பன இங்கு விளக்கப்படுகின்றன.
2.1 மீளும் தாக்கங்களும் இயங்குநிலைச் சமநிலையும்
Wikipedia → · CC
ஒரு மூடிய பாத்திரத்தில் ஐதரசன் வாயுவும் (H₂) அயடீன் ஆவியும் (I₂) கலந்து வைக்கப்படுவதைக் கருதுவோம். தொடக்கத்தில் தாக்கிகளின் செறிவு உயர்வாக இருப்பதால் முற்புறத் தாக்கம் (H₂ + I₂ → 2HI) வேகமாக நடைபெறுகின்றது. தாக்கம் முன்னேறும்போது H₂ மற்றும் I₂ ஆகியவற்றின் செறிவு குறைகின்றது; ஆகவே முற்புறத் தாக்க வீதம் (forward rate) படிப்படியாகக் குறைகின்றது. அதே நேரத்தில் விளைவான HI இன் செறிவு அதிகரிப்பதால் பிற்புறத் தாக்கம் (2HI → H₂ + I₂) படிப்படியாக வேகம் பெறுகின்றது.
ஒரு குறிப்பிட்ட கணத்தில், முற்புறத் தாக்க வீதமும் பிற்புறத் தாக்க வீதமும் சமமாகின்றன. அந்தக் கணத்திலிருந்து தாக்கிகளினதும் விளைவுகளினதும் செறிவுகள் காலத்துடன் மாறாமல் நிலைத்திருக்கின்றன. இந்த நிலையே இயங்குநிலைச் சமநிலை (dynamic equilibrium) என அழைக்கப்படுகின்றது. சமநிலையில் தாக்கம் நின்றுவிடவில்லை என்பது மிக முக்கியமானது; முற்புறத் தாக்கமும் பிற்புறத் தாக்கமும் ஒரே வீதத்தில் தொடர்ந்து நடைபெறுகின்றன. ஆகவே இது இயங்குநிலை ஆகும், நிலையான ஓய்வு நிலை அல்ல.
இரு பக்க அம்பு (⇌) குறியீடு தாக்கம் இரு திசைகளிலும் நடைபெறுகின்றது என்பதைக் காட்டுகின்றது. ஒரு மூடிய தொகுதியில் மட்டுமே சமநிலை உண்மையாக ஏற்படும்; திறந்த தொகுதியில் ஒரு விளைவு வாயு வெளியேறிவிட்டால் பிற்புறத் தாக்கம் நடைபெற முடியாது.
முற்புறத் தாக்க வீதம் குறைகின்றது, பிற்புறத் தாக்க வீதம் அதிகரிக்கின்றது; இரண்டும் சமமாகும்போது சமநிலை அடையப்படுகின்றது.
சமநிலையின் இயல்புகள்
Wikipedia → · CC
இயங்குநிலைச் சமநிலையின் முக்கிய இயல்புகள் (characteristics) பின்வருமாறு தொகுத்துக் கூறப்படுகின்றன.
- முற்புறத் தாக்க வீதமும் பிற்புறத் தாக்க வீதமும் சமமாக இருக்கின்றன; இந்த வீதங்கள் பூச்சியம் அல்ல.
- தாக்கிகளினதும் விளைவுகளினதும் செறிவுகள் காலத்துடன் மாறாமல் நிலைத்திருக்கின்றன; ஆனால் அவை சமமாக இருக்க வேண்டும் என்ற அவசியம் இல்லை.
- நுண்நிலையில் (microscopic level) மூலக்கூறுகள் தொடர்ந்து தாக்கிகளுக்கும் விளைவுகளுக்கும் இடையில் மாறிக்கொண்டே இருக்கின்றன.
- சமநிலை ஒரு மூடிய தொகுதியில் மட்டுமே அடையப்படுகின்றது.
- தாக்கிகளிலிருந்து தொடங்கினாலும், விளைவுகளிலிருந்து தொடங்கினாலும், ஒரே வெப்பநிலையில் ஒரே சமநிலை நிலையை அடைய முடியும்.
2.1.3 இரசாயனச் சமநிலை விதியும் சமநிலை மாறிலியும்
Wikipedia → · CC
1864 ஆம் ஆண்டில் நோர்வே நாட்டு இரசாயனவியலாளர்களான குல்ட்பேர்க் (Guldberg) மற்றும் வேஜ் (Waage) ஆகியோர் அதிக எண்ணிக்கையான சமநிலைத் தாக்கங்களைப் பரிசோதனை ரீதியாகக் கற்று, திணிவுத் தாக்க விதியை (law of mass action) ஒப்புவித்தனர். இவ்விதியின்படி, ஒரு இரசாயனத் தாக்கத்தின் தாக்க வீதம் தாக்கிகளின் தாக்குத் திணிவுகளுக்கு (active masses, அதாவது மூலர்ச் செறிவுகளுக்கு) விகிதசமமாகும்.
aA + bB ⇌ cC + dD என்னும் பொதுவான மீளும் தாக்கத்தைக் கருதுவோம். திணிவுத் தாக்க விதியின்படி, முற்புறத் தாக்க வீதம் = kf[A]a[B]b ஆகும்; பிற்புறத் தாக்க வீதம் = kr[C]c[D]d ஆகும். சமநிலையில் இவ்விரு வீதங்களும் சமமாதலால்:
இதனை மறுசீரமைத்தால், kf மற்றும் kr ஆகிய இரண்டும் ஒரு குறிப்பிட்ட வெப்பநிலையில் மாறிலிகள் என்பதால், அவற்றின் விகிதமும் ஒரு மாறிலியாகும். இந்த மாறிலியே சமநிலை மாறிலி (equilibrium constant) என அழைக்கப்பட்டு, செறிவின் அடிப்படையில் வரையறுக்கப்படுவதைக் குறிக்க Kc என்னும் குறியீட்டால் குறிக்கப்படுகின்றது.
Kc = [C]c [D]d[A]a [B]b
இதுவே ஒரு தாக்கத்துக்கான சமநிலை விதியின் (equilibrium law) கணித வடிவமாகும். மாறா வெப்பநிலையில் ஒரு மீளும் தாக்கம் சமநிலையில் இருக்கும்போது, விளைவுகளின் சமநிலைச் செறிவுகளின் பெருக்கத்தை (ஒவ்வொன்றும் அதன் பீசமானக் குணகத்தால் வலுவேற்றப்பட்டது) தாக்கிகளின் சமநிலைச் செறிவுகளின் பெருக்கத்தால் வகுக்கும்போது கிடைக்கும் விகிதம் ஒரு மாறாத பெறுமானத்தைக் கொண்டுள்ளது.
2.1.4 சமநிலை மாறிலிக் கோவையை எழுதுதல்
சமநிலை மாறிலியின் கோவையை (Kc expression) எழுதும்போது பின்வரும் விதிகள் பின்பற்றப்படுகின்றன.
- விளைவுகளின் செறிவுகள் தொகுதியின் தொகுதியாக (numerator) இடப்படுகின்றன; தாக்கிகளின் செறிவுகள் பகுதியாக (denominator) இடப்படுகின்றன.
- ஒவ்வொரு செறிவுப் பதமும் சமன் செய்த சமன்பாட்டில் உள்ள அதன் பீசமானக் குணகத்திற்குச் (stoichiometric coefficient) சமமான வலுவால் உயர்த்தப்படுகின்றது.
- செறிவுகள் சமநிலையில் உள்ள மூலர்ச் செறிவுகளாக (mol dm⁻³) இருக்க வேண்டும்.
- தூய திண்மம் மற்றும் தூய திரவத்தின் செறிவுகள் கோவையில் சேர்க்கப்படுவதில்லை; அவற்றின் செறிவு பொருளின் அளவைச் சார்ந்திராத ஒரு மாறிலியாகும்.
- Kc இன் பெறுமானம் வெப்பநிலையை மட்டுமே சார்ந்தது; செறிவு, அமுக்கம் அல்லது வினையூக்கி (catalyst) ஆகியவற்றின் மாற்றத்தால் Kc மாறுவதில்லை.
N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) என்னும் தாக்கத்துக்கு,
Kc = [NH₃]² ÷ ([N₂] [H₂]³)
ஒவ்வொரு செறிவுப் பதமும் அதன் பீசமானக் குணகத்தால் (NH₃ க்கு 2, N₂ க்கு 1, H₂ க்கு 3) வலுவேற்றப்பட்டுள்ளது.
2.1.2 ஏகவினச் சமநிலையும் பல்லினச் சமநிலையும்
சமநிலையில் உள்ள தாக்கங்கள் இரண்டு வகைப்படும். சமநிலையில் உள்ள தாக்கிகளும் விளைவுகளும் யாவும் ஒரே அவத்தையில் (phase) இருந்தால், அது ஏகவினச் சமநிலை (homogeneous equilibrium) எனப்படும். அனைத்து இனங்களும் வாயு நிலையில் இருக்கும் N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) தாக்கமும், அனைத்து இனங்களும் கரைசலில் இருக்கும் தாக்கங்களும் இதற்கு உதாரணங்களாகும்.
தாக்கிகளும் விளைவுகளும் ஒன்றுக்கு மேற்பட்ட அவத்தைகளில் இருந்தால், அது பல்லினச் சமநிலை (heterogeneous equilibrium) எனப்படும். பல்லினச் சமநிலையில், தூய திண்மம் அல்லது தூய திரவத்தின் செறிவு சமநிலை மாறிலியின் கோவையில் சேர்க்கப்படுவதில்லை; ஏனெனில் அவற்றின் செறிவு பொருளின் அளவைச் சார்ந்திராமல் மாறிலியாக நீடிக்கின்றது.
கல்சியம் காபனேற்றின் (CaCO₃) வெப்பப் பிரிகையில், CaCO₃ மற்றும் CaO ஆகிய இரண்டும் தூய திண்மங்கள் என்பதால் அவை கோவையிலிருந்து விடப்படுகின்றன; ஆகவே Kc = [CO₂] என்னும் ஒரே பதம் மட்டுமே எஞ்சுகின்றது.
ஏகவினச் சமநிலையில் அனைத்து இனங்களும் கோவையில் இடம்பெறும்; பல்லினச் சமநிலையில் தூய திண்மங்களும் தூய திரவங்களும் விடப்படுகின்றன.
2.1.6 Kc இன் அலகுகள்
சமநிலை மாறிலியின் அலகுகள் (units of Kc) அதன் கோவையில் உள்ள செறிவுப் பதங்களின் எண்ணிக்கையைச் சார்ந்தவை. செறிவின் அலகு mol dm⁻³ ஆகும். தொகுதியில் உள்ள செறிவுப் பதங்களின் மொத்த வலுவுக்கும் பகுதியில் உள்ள செறிவுப் பதங்களின் மொத்த வலுவுக்கும் இடையேயான வேறுபாட்டைப் பயன்படுத்தி அலகு துணியப்படுகின்றது.
| தாக்கம் | Kc கோவை | அலகு |
|---|---|---|
| H₂ + I₂ ⇌ 2HI | [HI]² / ([H₂][I₂]) | அலகு இல்லை (பரிமாணமற்றது) |
| N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ | [NH₃]² / ([N₂][H₂]³) | mol⁻² dm⁶ |
| 2NO₂ ⇌ N₂O₄ | [N₂O₄] / [NO₂]² | mol⁻¹ dm³ |
| PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂ | [PCl₃][Cl₂] / [PCl₅] | mol dm⁻³ |
தொகுதியிலும் பகுதியிலும் உள்ள செறிவுப் பதங்களின் வலுக்கள் சமமாக இருந்தால் (உதாரணமாக H₂ + I₂ ⇌ 2HI), அலகுகள் ஒன்றையொன்று நீக்கிக்கொண்டு Kc பரிமாணமற்றதாக (dimensionless) அமைகின்றது.
2.1.5 Kc இன் பருமனும் தாக்கத்தின் அளவும்
சமநிலை மாறிலியின் பருமன் (magnitude) தாக்கம் எவ்வளவு தூரம் முன்னேறுகின்றது என்பதைக் குறிக்கின்றது. Kc இன் பெறுமானம் பெரியதாக இருந்தால், சமநிலையில் விளைவுகளின் செறிவு தாக்கிகளின் செறிவை விட உயர்வாக இருக்கும்; அதாவது தாக்கம் கிட்டத்தட்ட முற்றுப்பெறுகின்றது. Kc இன் பெறுமானம் சிறியதாக இருந்தால், தாக்கிகளின் செறிவு மேலோங்கி நிற்கும்.
| Kc இன் பருமன் | பொருள் |
|---|---|
| Kc ≫ 1 (உ-ம் > 10³) | விளைவுகள் மேலோங்கி நிற்கும்; தாக்கம் கிட்டத்தட்ட முற்றுப்பெறுகின்றது. |
| Kc ≈ 1 | தாக்கிகளும் விளைவுகளும் ஒப்பிடத்தக்க செறிவுகளில் இருக்கும். |
| Kc ≪ 1 (உ-ம் < 10⁻³) | தாக்கிகள் மேலோங்கி நிற்கும்; மிகக் குறைந்த விளைவே உருவாகின்றது. |
பெரும்பாலான தாக்கங்கள் 10³ முதல் 10⁻³ வரையான வரம்பில் சமநிலை மாறிலிகளைக் கொண்டுள்ளன; இவ்வாறான தொகுதிகள் சமநிலையில் தாக்கி, விளைவு இரண்டையும் குறிப்பிடத்தக்க அளவில் கொண்டிருக்கும்.
2.1.10 தாக்க ஈவு Q உம் தாக்கத்தின் திசையும்
சமநிலை மாறிலியின் கோவையில் சமநிலைச் செறிவுகளுக்குப் பதிலாக எந்தவொரு கணத்திலும் உள்ள செறிவுகளைப் பிரதியிட்டுக் கணிக்கப்படும் பெறுமானம் தாக்க ஈவு (reaction quotient, Q) என அழைக்கப்படுகின்றது. தாக்க ஈவின் கோவை சமநிலை மாறிலியின் கோவையைப் போன்றதே; ஆனால் அதில் இடப்படும் செறிவுகள் சமநிலைப் பெறுமானங்களாக இருக்க வேண்டிய அவசியம் இல்லை.
Q இன் பெறுமானத்தை Kc இன் பெறுமானத்துடன் ஒப்பிடுவதன் மூலம், தாக்கக் கலவை சமநிலையை அடைய எந்தத் திசையில் நகரும் என்பதை எதிர்வு கூறலாம் (predicting the direction of change).
- Q < Kc: விளைவுகளின் செறிவு குறைவாக உள்ளது; தாக்கம் முற்புறத் திசையில் (இடமிருந்து வலமாக) நகர்ந்து மேலும் விளைவுகளை உருவாக்குகின்றது.
- Q = Kc: தாக்கக் கலவை ஏற்கனவே சமநிலையில் உள்ளது; நிகரத் தாக்கம் ஏற்படாது.
- Q > Kc: விளைவுகளின் செறிவு அதிகமாக உள்ளது; தாக்கம் பிற்புறத் திசையில் (வலமிருந்து இடமாக) நகர்ந்து தாக்கிகளை மீண்டும் உருவாக்குகின்றது.
Q ஐ Kc உடன் ஒப்பிடுவதன் மூலம் தாக்கம் எந்தத் திசையில் சமநிலையை நோக்கி நகரும் என்பதை அறியலாம்.
2.1.11 சமநிலைச் செறிவுகளைக் கணக்கிடுதல்
தாக்கிகளின் ஆரம்பச் செறிவுகளும் சமநிலை மாறிலியும் தரப்பட்டால், சமநிலையில் இருக்கும் இனங்களின் செறிவுகளைக் கணக்கிடலாம். இதற்கு NIE பாடநூல் மூன்று படிமுறையை பரிந்துரைக்கின்றது; இதனை ICE அட்டவணை (Initial – Change – Equilibrium) எனவும் அழைப்பர்.
- படி 1: தாக்கத்துக்குச் சமன் செய்த சமன்பாட்டை எழுதுக.
- படி 2: ஒவ்வொரு இனத்துக்கும் ஆரம்பச் செறிவு (Initial), சமநிலைக்குச் செல்லும்போது செறிவில் ஏற்படும் மாற்றம் (Change), சமநிலைச் செறிவு (Equilibrium) ஆகியவற்றைப் பட்டியலிடும் அட்டவணையை உருவாக்குக. மாற்றத்தைப் பீசமானக் குணகங்களைப் பயன்படுத்தி x இன் அடிப்படையில் வெளிப்படுத்துக.
- படி 3: சமநிலைச் செறிவுகளைச் சமநிலை மாறிலியின் கோவையில் பிரதியிட்டு, x ஐக் கண்டறிக. பின்னர் சமநிலைச் செறிவுகளைக் கணக்கிடுக.
வினா: 800 K வெப்பநிலையில் H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g) தாக்கத்துக்குச் சமநிலை மாறிலி Kc = 64.0 ஆகும். 10.0 dm³ கொண்ட விறைப்பான மூடிய பாத்திரத்தில் 1.00 mol H₂ உம் 1.00 mol I₂ உம் 800 K இல் தாக்கமுற விடப்படுகின்றன. சமநிலையில் HI இன் செறிவு யாது?
படி 1: H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g)
படி 2: ஆரம்பச் செறிவுகள் = 1.00 mol ÷ 10.0 dm³ = 0.100 mol dm⁻³.
ஆரம்பம் (I): [H₂] = 0.100, [I₂] = 0.100, [HI] = 0
மாற்றம் (C): −x, −x, +2x
சமநிலை (E): (0.100 − x), (0.100 − x), 2x
படி 3: Kc = (2x)² ÷ [(0.100 − x)(0.100 − x)] = 64.0
வர்க்க மூலம் எடுக்க: 2x ÷ (0.100 − x) = 8.00
2x = 0.800 − 8.00x ⟶ 10.00x = 0.800 ⟶ x = 0.0800
விடை: [HI] = 2x = 0.160 mol dm⁻³; [H₂] = [I₂] = 0.100 − 0.0800 = 0.0200 mol dm⁻³.
பகுதி (i) — Kc கணக்கீடு:
CH₃COOH(l) + C₂H₅OH(l) ⇌ CH₃COOC₂H₅(l) + H₂O(l)
ஆரம்பம்: 3, 3, 0, 0 mol. சமநிலையில் (எஞ்சிய அமிலத்தை NaOH-ஆல் நியமித்ததில்): CH₃COOH=1, C₂H₅OH=1, CH₃COOC₂H₅=2, H₂O=2 mol (கொள்கலன் கனவளவு V dm³).
Kc = [எஸ்டர்][H₂O] ÷ ([அமிலம்][ஆல்கஹால்]) = (2/V)(2/V) ÷ [(1/V)(1/V)] = 4 (V ரத்தாகி விடுவதைக் கவனிக்கவும்).
பகுதி (ii) — 5½ mol அமிலமும் 1 mol ஆல்கஹாலும் மொத்தமாகக் கிடைக்குமாறு கூடுதலாகச் சேர்த்தபின், புதிய சமநிலை என்ன?
சேர்த்தவுடன் (சமநிலைக்கு முன்): CH₃COOH=5½, C₂H₅OH=1, எஸ்டர்=2, H₂O=3½ mol.
Qc = (2)(3½) ÷ [(5½)(1)] = 7 ÷ 5½ ≈ 1.27 < Kc(=4) ∴ தாக்கம் முன்னோக்கி நகரும் (மேலும் எஸ்டர் உருவாகும்).
x mol முன்னோக்கி தாக்கினால் புதிய சமநிலை: (5½−x), (1−x), (2+x), (3½+x)
Kc=4 = (2+x)(3½+x) ÷ [(5½−x)(1−x)]
இதை விரித்தால்: 0 = 2x² − 21x + 10 ⟹ (2x−1)(x−10) = 0 ⟹ x = ½ அல்லது x = 10
x=10 இரசாயன அர்த்தமற்றது (1 mol ஆல்கஹால் மட்டுமே இருக்கும்போது 10 mol வினைபடமுடியாது) — எனவே x = ½ மட்டுமே ஏற்கத்தக்கது.
விடை: புதிய சமநிலையில் CH₃COOH = 5½ − ½ = 5 mol.
📌 இது Q<Kc → முன்னோக்குத் தாக்கம் நகரும் எனும் கருத்தின் ஒரு முழுமையான, எண் ரீதியான உதாரணம். இருபடிச் சமன்பாட்டுக்குக் கிடைக்கும் இரு வேர்களில் ஒன்றை மட்டுமே ஏற்கவேண்டும் — எதிர்மறையான அல்லது கிடைக்கக்கூடிய அளவை மீறும் வேரை எப்போதும் நிராகரிக்க வேண்டும்.
- சமநிலையில் தாக்க வீதங்கள் சமம் என்பதையும், செறிவுகள் சமம் என்பதையும் குழப்பிக்கொள்ள வேண்டாம்; சமமாவது வீதங்கள் ஆகும், செறிவுகள் அல்ல.
- இயங்குநிலைச் சமநிலை என்பது தாக்கம் நின்றுவிட்ட நிலை அல்ல; முற்புறத் தாக்கமும் பிற்புறத் தாக்கமும் தொடர்ந்து நடைபெறுகின்றன.
- Kc கோவையில் தூய திண்மம் மற்றும் தூய திரவத்தைச் சேர்க்க வேண்டாம்.
- பீசமானக் குணகங்களை வலுக்களாக மறந்துவிட வேண்டாம்; [NH₃]² இல் உள்ள 2 ஐ விட்டுவிடுவது தவறு.
- வினையூக்கி Kc இன் பெறுமானத்தை மாற்றாது; அது சமநிலையை விரைவாக அடையச் செய்கின்றது மட்டுமே.
"இயங்குநிலைச் சமநிலை" என்பதை வரைவிலக்கணப்படுத்தும்போது, முற்புறத் தாக்க வீதமும் பிற்புறத் தாக்க வீதமும் சமமாக இருக்கும், ஆனால் பூச்சியம் அல்ல, மேலும் செறிவுகள் மாறாது நிலைத்திருக்கும் என்று முழுச் சொற்றொடராக எழுதுக. Kc கோவையை எழுதும் வினாவில், ஒவ்வொரு செறிவுப் பதத்தையும் சரியான பீசமானக் குணகத்தால் வலுவேற்றியதைக் காட்டி, அலகுகளையும் தனியாகக் கணக்கிடுக. ICE அட்டவணை வினாவில் ஆரம்பம், மாற்றம், சமநிலை என்னும் மூன்று வரிசைகளையும் தெளிவாகக் காட்டுக; தீர்வு வழங்கும் x இன் பெறுமானம் இரசாயன அர்த்தமுடையதாக இருக்கின்றதா என்பதைச் சரிபார்க்குக. Q ஐ Kc உடன் ஒப்பிட்டுத் திசையை எதிர்வு கூறும் வினாவில், Q < Kc எனின் முற்புறமாகவும், Q > Kc எனின் பிற்புறமாகவும் தாக்கம் நகரும் என்பதைத் தெளிவாகக் கூறுக.
Dynamic equilibrium
Credit: Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
📖 மேலதிக தகவல் / More on Wikipedia →