152 ஆண்டுகள் நீடித்த பிரிட்டிஷ் ஆட்சி, இலங்கையின் நீதி முறை, பொருளாதாரம், தோட்டப் பயிர்கள், தேசிய சுதந்திர இயக்கம் என அனைத்தையும் புதிதாக வடிவமைத்தது. இக்கதையை ஒரு வர்த்தக முடிவு எப்படி ஒரு தீவின் முழு பொருளாதார அமைப்பையும் மாற்றியது என்ற கோணத்தில் படித்தால் எளிதாக நினைவில் நிற்கும்.
1796 இல் பிரிட்டிஷார் ஒல்லாந்தரிடமிருந்து இலங்கையின் கடல்கரைப் பகுதியை எடுத்துக்கொண்டனர் — ஆனால் மலைநாடான கண்டி இராச்சியம் அப்போதும் சுதந்திரமாகவே இருந்தது. 1803 இல் நடத்திய முதல் கண்டி படையெடுப்பு தோல்வியில் முடிந்தது. இறுதியாக 1815 மார்ச் 2 அன்று உடையார் ஒப்பந்தம் (Kandyan Convention) கையெழுத்தானது — இதன் மூலம் கண்டி சிம்மாசனம் பிரிட்டனிடம் ஒப்படைக்கப்பட்டது; Ehelepola போன்ற தலைவர்களின் துரோகமும் இதில் பங்கு வகித்தது. இந்த ஒப்பந்தம் இலங்கைக்கு சுதந்திரம் தந்த ஒப்பந்தம் அல்ல — நேர் மாறாக, கண்டியை பிரிட்டனிடம் ஒப்படைத்த ஒப்பந்தம் என்பதை மறக்கக் கூடாது.
ஒப்பந்தத்தில் கொடுக்கப்பட்ட வாக்குறுதிகள் நிறைவேறாததால், 1818 இல் உவா-வெல்லஸ்ஸ கிளர்ச்சி வெடித்தது. கண்டி மக்கள் பெருமளவில் கிளர்ந்தெழுந்தனர்; புஹுவேலு மார்க்கர போன்ற தலைவர்கள் தூக்கிலிடப்பட்டனர், பிரிட்டிஷார் கடுமையாக அதை ஒடுக்கினர். முப்பது ஆண்டுகள் கழித்து 1848 இல் இதேபோன்ற ஒரு எழுச்சி — மாத்தளை கிளர்ச்சி — வரி விதிப்புகளுக்கும் ஆங்கில வர்த்தக நலன்களுக்கும் எதிராக நடந்தது; Puran Appu மற்றும் Gongalegoda Banda தலைமையில் நடத்தப்பட்ட இந்த எழுச்சியும் ஒடுக்கப்பட்டது. இந்த இரண்டு கிளர்ச்சிகளும் காட்டுவது என்னவெனில், பிரிட்டிஷ் நிர்வாகம் அறிமுகப்படுத்திய மாற்றங்களுக்கு உள்ளூர் மக்களிடம் தொடர்ச்சியான எதிர்ப்பு இருந்தது.
1833 இல் அறிமுகப்படுத்தப்பட்ட Colebrooke-Cameron சீர்திருத்தங்கள் இலங்கை நிர்வாக வரலாற்றில் ஒரு திருப்புமுனை — கண்டியும் கடற்கரையும் முதன்முறையாக ஒரே நிர்வாக அமைப்பின் கீழ் கொண்டுவரப்பட்டன. இதனுடன் Executive Council (அமலாக்க மன்றம்), Legislative Council (சட்ட மன்றம்) அமைக்கப்பட்டன, நீதி முறையும் தனியாக சீர்திருத்தப்பட்டது. பொருளாதார அளவில் "சுதந்திர வர்த்தகம்" கொள்கை அறிமுகப்படுத்தப்பட்டது — இது தோட்டப் பொருளாதாரம் வளர்வதற்கான வழியை திறந்துவிட்டது. சமூக அளவில் கல்வி ஆங்கில மயமானது, ஆனால் அதன் பயன் பெரும்பாலும் உயர் வர்க்கத்தினரையே சென்றடைந்தது.
1840களில் காபி இலங்கையின் முக்கிய தோட்டப் பயிராக இருந்தது. ஆனால் 1869 இல் Coffee Blight என்ற தாவர நோய் காபி பயிரை பெரிதும் அழித்ததால், தோட்ட உரிமையாளர்கள் மாற்று பயிரைத் தேடினர். 1867 இல் ஸ்காட்டிஷ் தோட்ட மேலாளரான James Taylor Loolecondera Estate-இல் முதல் வணிக அளவிலான தேயிலை நடவை செய்திருந்தார் — எனவே காபி நோய் வந்தபோது தேயிலை ஏற்கனவே தயாராக இருந்தது, விரைவாகவே அது இலங்கையின் புதிய பொருளாதார ஆதாரமாக மாறியது. இந்த தோட்டங்களுக்கு தொழிலாளர் தேவை அதிகரித்ததால், தென்னிந்தியாவிலிருந்து இந்திய தமிழ் தொழிலாளர்கள் கொண்டு வரப்பட்டனர்; அவர்கள் மிகக் குறைந்த கூலியில், கொத்தடிமை நிலைமைகளுக்கு நெருக்கமான சூழலில் பணியாற்றினர். இதற்கு இணையாக 1840 இல் இயற்றப்பட்ட Crown Land Ordinance — "பட்டா இல்லாத எந்த நிலமும் அரசாங்கத்திற்குச் சொந்தம்" என்ற சட்டம் — பாரம்பரிய கிராம நிலங்களை தோட்டங்களாக மாற்றும் சட்ட அடிப்படையை உருவாக்கியது.
பொருளாதார மாற்றங்களுக்கு இணையாக அரசியல் விழிப்புணர்வும் வளர்ந்தது. 1905 இல் Anagarika Dharmapala பௌத்த-சிங்கள தேசியவாதத்தை எழுப்பினார், Maha Bodhi Society நிறுவினார். 1919 இல் Ceylon National Congress நிறுவப்பட்டது — இந்திய தேசிய காங்கிரஸை மாதிரியாகக் கொண்டு, D.S. Senanayake, P. Arunachalam போன்ற தலைவர்கள் இதில் முன்னணியில் இருந்தனர். 1931 இல் Donoughmore சீர்திருத்தம் மூலம் 21 வயதுக்கு மேற்பட்ட அனைவருக்கும் வாக்குரிமை (Universal Franchise) வழங்கப்பட்டு State Council அமைக்கப்பட்டது. 1944 இல் Soulbury Commission Dominion Status குறித்து பேச்சுவார்த்தை நடத்தியது, இறுதியில் 4 பிப்ரவரி 1948 அன்று இலங்கை சுதந்திரம் பெற்றது — D.S. Senanayake முதல் பிரதமராகி, இலங்கை British Commonwealth-இன் உறுப்பினராக மாறியது.