1833 முதல் 1948 வரை இலங்கை நான்கு பெரிய அரசியலமைப்பு மாற்றங்களைக் கடந்து சுதந்திரம் அடைந்தது — கோல்புரூக் → டொனோர்மோர் → சோல்பரி → சுதந்திரம். இந்த நான்கையும் ஒரு படிப்படியான பயணமாகப் பார்த்தால்தான் பரீட்சையில் அடிக்கடி வரும் ஒப்பீட்டு கேள்விக்கு எளிதாக பதில் எழுத முடியும்.
1815 இல் கண்டி பிரிட்டிஷ் ஆட்சியின் கீழ் வந்த பின்னும், 1818 உவ எழுச்சி தோற்கடிக்கப்பட்ட பின்னும், பிரிட்டிஷ் பாராளுமன்றம் இலங்கை நிர்வாகத்தை முழுமையாக சீர்படுத்த முடிவெடுத்தது. இதன் விளைவே கோல்புரூக்-காமரன் சீர்திருத்தங்கள் (1833) — இலங்கையின் முதலாவது நவீன அரசியலமைப்பு வரைபடம். இதன் மூலம் கண்டியும் கடற்கரையும் ஒரே நிர்வாகத்தின் கீழ் இணைக்கப்பட்டன, நாடு 5 மாகாணங்களாக (பின்னர் 9 ஆக) பிரிக்கப்பட்டது. பொருளாதார அளவில் ராஜகாரிய கட்டாய வேலை முறை ஒழிக்கப்பட்டது, தோட்டப் பயிர்கள் ஊக்குவிக்கப்பட்டன. அரசியல் அளவில் நிர்வாகக் குழுவும் சட்டக் குழுவும் அமைக்கப்பட்டன — சட்டக் குழுவில் ஒரு சிங்களவர், ஒரு தமிழர், ஒரு பர்கர் என மூன்று உள்ளூர் பிரதிநிதிகள் சேர்க்கப்பட்டனர். ஆனால் இவர்கள் தேர்ந்தெடுக்கப்படவில்லை, நியமிக்கப்பட்டவர்கள் என்பதை நினைவில் கொள்ள வேண்டும் — அன்று இலங்கையில் வாக்குரிமையே இல்லை.
கோல்புரூக் சீர்திருத்தத்துக்கு நூறு ஆண்டுகள் கழித்து, 1931 இல் Lord Donoughmore தலைமையிலான கமிஷன் இலங்கையின் அரசியல் வரலாற்றையே மாற்றிய ஒரு அறிவிப்பை வெளியிட்டது — பொது வாக்குரிமை (Universal Adult Franchise). 21 வயதுக்கு மேற்பட்ட ஆண், பெண் அனைவருக்கும் சாதி, பொருளாதார நிலை, கல்வித் தகுதி எதுவும் பாராமல் வாக்குரிமை வழங்கப்பட்டது — இது ஆசியாவிலேயே முதல்முறை நடந்த ஒரு நிகழ்வு. கவனிக்க வேண்டிய விஷயம் என்னவென்றால், இலங்கையில் பெண்களுக்கு வாக்குரிமை கிடைத்தது 1928 இல் பிரிட்டனுக்கு பெண்கள் முழு வாக்குரிமை பெறுவதற்கும் முன்பே. இனத்தளவிலான தேர்தல் முறை நீக்கப்பட்டு பிராந்திய தொகுதிகள் அறிமுகப்படுத்தப்பட்டன, 50 உறுப்பினர்கள் கொண்ட State Council அமைக்கப்பட்டு அதற்குள் ஏழு நிர்வாகக் குழுக்கள் (Executive Committees) ஒவ்வொன்றும் ஒரு அமைச்சரால் நடத்தப்பட்டன. ஆனாலும் இது முழு சுயாட்சி அல்ல — பிரிட்டிஷ் ஆளுநருக்கு இன்னும் வீட்டோ அதிகாரம் இருந்தது, வெளியுறவு, நிதி, பாதுகாப்பு போன்ற முக்கிய பொறுப்புகள் மூன்று உத்தியோகபூர்வ உறுப்பினர்களிடமே இருந்தன.
Lord Soulbury தலைமையிலான கமிஷன் இலங்கையின் அரசியல் நிலையை ஆய்வு செய்து 1947 இல் புதிய அரசியலமைப்பை பரிந்துரைத்தது; இது இலங்கைக்கு டொமினியன் அந்தஸ்து (Dominion Status) வழங்கியது. இதன்படி இரண்டு சபை கொண்ட பாராளுமன்றம் அமைக்கப்பட்டது — 95 உறுப்பினர்கள் கொண்ட பிரதிநிதிகள் சபை (House of Representatives) மற்றும் 30 உறுப்பினர்கள் கொண்ட செனட் (Senate). டொனோர்மோரின் நிர்வாகக் குழு முறைக்குப் பதிலாக இப்போது Westminster மாதிரியிலான பிரதமர் + அமைச்சரவை முறை அமல்படுத்தப்பட்டது. உள்நாட்டு விவகாரங்கள் முழுமையாக இலங்கை அரசின் கையில் வந்தன — பிரிட்டிஷ் ஆளுநர் இப்போது ஒரு சம்பிரதாய பதவி மட்டுமே. மேலும் பிரிவு 29(2) என்ற முக்கிய ஏற்பாடு சிறுபான்மை இனங்களை பாதுகாக்கும் வகையில் இனப்பாகுபாடு காட்டும் சட்டங்களைத் தடை செய்தது. வெளியுறவும் பாதுகாப்பும் மட்டும் இன்னும் பிரிட்டனுடன் இணைந்திருந்தன.
மூன்று சீர்திருத்தங்களையும் ஒரு வரிசையில் வைத்துப் பார்த்தால், இலங்கை படிப்படியாக அரசியல் அதிகாரத்தை பெற்ற பாதை தெளிவாகத் தெரியும்:
| அம்சம் | கோல்புரூக் 1833 | டொனோர்மோர் 1931 | சோல்பரி 1947 |
|---|---|---|---|
| வாக்குரிமை | இல்லை — நியமனம் | பொது வாக்குரிமை | பொது வாக்குரிமை தொடர்ச்சி |
| நிர்வாகம் | பிரிட்டிஷ் ஆளுநர் | தலைமைக் குழு + ஆளுநர் | பிரதமர் + அமைச்சரவை |
| சட்ட சபை | சட்டக் குழு (15) | State Council (50) | House (95) + Senate (30) |
| உள்நாட்டு அதிகாரம் | மிகக் குறைவு | பகுதி | முழுமை |
4 பிப்ரவரி 1948 அன்று இலங்கை சுதந்திரம் அடைந்தபோது D.S. சேனநாயக்கா முதல் பிரதமரானார். ஆனால் இது ஒரு முக்கியமான வேறுபாட்டை புரிந்துகொள்ள வேண்டும் — 1948-இல் கிடைத்தது டொமினியன் சுதந்திரம், முழு குடியரசு அல்ல. இலங்கை இன்னும் பிரிட்டிஷ் மன்னரை நாட்டுத் தலைவராகக் கொண்டிருந்தது, British Commonwealth-இன் ஒரு உறுப்பினராகவே இருந்தது. முழு குடியரசு அந்தஸ்து 1972 இல்தான் கிடைத்தது, அப்போதுதான் சோல்பரி அரசியலமைப்பு புதிய அரசியலமைப்பால் மாற்றப்பட்டது.