இந்திய சுதந்திர இயக்கம் ஒரு நூற்றாண்டுக்கும் மேலாக நீடித்தது, மேலும் இது இலங்கையின் சொந்த சுதந்திரப் போராட்டத்தை நேரடியாக ஊக்கப்படுத்திய இயக்கமாகும். ஆயுதப் புரட்சியாக 1857 இல் தொடங்கிய இந்த இயக்கம், பின்னாளில் காந்தியின் தலைமையில் அகிம்சை வழிப் போராட்டமாக மாறியது, இறுதியில் 1947 இல் சுதந்திரமும் வேதனை நிறைந்த பிரிவினையும் ஒரே நேரத்தில் கொண்டு வந்தது. இந்த இயக்கத்தின் மூன்று கட்டங்களை — ஆரம்பகால அமைப்புகள், காந்தியின் மூன்று பெரும் இயக்கங்கள், 1947 பிரிவு — தொடர்ச்சியாகப் புரிந்துகொள்வது முக்கியம்.
1857 இல் நடந்த சிப்பாய் கலகம் (Sepoy Mutiny), முதலாம் சுதந்திரப் போராகக் கருதப்படுகிறது; இது தோல்வியடைந்தாலும் இதன் விளைவாக கிழக்கிந்திய கம்பெனியின் ஆட்சி முடிவுக்கு வந்து பிரிட்டிஷ் அரசு நேரடியாக இந்தியாவை ஆளத் தொடங்கியது. 1885 இல் இந்திய தேசிய காங்கிரஸ் (Indian National Congress) A.O. Hume, W.C. Bonnerjee ஆகியோரால் நிறுவப்பட்டது — கவனிக்க வேண்டியது என்னவெனில், இந்த நிறுவலின்போது காந்தி இந்தியாவில் கூட இல்லை, அவர் 1915 இல்தான் தென்னாப்பிரிக்காவிலிருந்து இந்தியா திரும்பினார். 1905 இல் ஏற்பட்ட வங்காளப் பிரிவு (Bengal Partition) பெரும் எதிர்ப்பை உருவாக்கி Swadeshi இயக்கத்திற்கு வழிவகுத்தது, 1906 இல் முஸ்லிம் லீக் நிறுவப்பட்டது. 1919 இல் நடந்த ஜாலியன்வாலா பாக் படுகொலையில் Gen Dyer-இன் ஆணையின்படி முந்நூற்றெழுபத்தொன்பதுக்கும் மேற்பட்டோர் கொல்லப்பட்டனர் — இந்த நிகழ்வுதான் இயக்கத்தை வெகுஜன அளவில் தீவிரப்படுத்தியது.
காந்தி சத்தியாகிரகம் (Satyagraha) மற்றும் அஹிம்சை (Non-violence) ஆகியவற்றை அரசியல் ஆயுதங்களாக மாற்றினார். 1920–22 ஒத்துழையாமை இயக்கத்தில் (Non-Cooperation) பிரிட்டிஷ் பள்ளிகள், நீதிமன்றங்கள், பட்டங்கள் புறக்கணிக்கப்பட்டன, ஆனால் 1922 பிப்ரவரியில் Chauri Chaura-வில் நடந்த வன்முறையால் காந்தி இந்த இயக்கத்தை நிறுத்தினார். 1930 இல் உப்பு சத்தியாகிரகம் (Salt March) நடந்தது — காந்தியும் எழுபத்தெட்டு சீடர்களும் மார்ச் 12 முதல் ஏப்ரல் 6 வரை சபர்மதியிலிருந்து டாண்டி வரை இருநூற்று நாற்பது மைல் தூரம் நடந்தனர், முடிவில் அறுபதாயிரம் பேருடன் இந்த நடைபயணம் முடிந்தது — இது உலகமே கவனித்த ஊடக நிகழ்வாக மாறியது. 1942 இல் இரண்டாம் உலகப் போரின் நடுவே Quit India இயக்கம் "செய் அல்லது சாக" (Do or Die) என்ற முழக்கத்துடன் தொடங்கப்பட்டது, காந்தி உள்பட நூறாயிரத்திற்கும் மேற்பட்டோர் கைது செய்யப்பட்டனர்.
பிரிட்டிஷ் Mountbatten திட்டத்தின்படி இந்தியா இரண்டு நாடுகளாகப் பிரிக்கப்பட்டது — பெரும்பான்மை இந்துக்கள் கொண்ட இந்தியா 15 ஆகஸ்ட் 1947 அன்றும், பெரும்பான்மை முஸ்லிம்கள் கொண்ட பாகிஸ்தான் 14 ஆகஸ்ட் 1947 அன்றும் (இந்தியாவுக்கு ஒரு நாள் முன்பே) சுதந்திரம் பெற்றன. இந்தப் பிரிவினை மனித வரலாற்றிலேயே மிகப் பெரிய இடம்பெயர்வுகளில் ஒன்றை உருவாக்கியது — சுமார் பதினான்கு மில்லியன் மக்கள் எல்லைகளைத் தாண்டி இடம்பெயர்ந்தனர், ஒன்று முதல் இரண்டு மில்லியன் பேர் மதக் கலவரங்களில் உயிரிழந்தனர். காஷ்மீர் பிரச்சினை இன்றுவரை தீர்க்கப்படாமல் நீடிக்கிறது, 1971 இல் கிழக்கு பாகிஸ்தான் தனியாக வங்காளதேசமாக பிரிந்தது. இந்தப் பிரிவினையை எதிர்த்த நிலைப்பாட்டிற்காகவே 30 ஜனவரி 1948 அன்று காந்தி Nathuram Godse என்ற இந்து தீவிரவாதியால் படுகொலை செய்யப்பட்டார் — இது ஒரு முஸ்லிம் நடவடிக்கை அல்ல என்பதை நினைவில் கொள்ள வேண்டும்.
ஜவஹர்லால் நேரு காந்தியின் முதன்மை சீடராக இருந்து பலமுறை இந்திய காங்கிரஸ் தலைவராகவும், சுதந்திரத்திற்குப் பின் இந்தியாவின் முதல் பிரதமராகவும் (1947–64) பணியாற்றினார் — 15 ஆகஸ்ட் 1947 அன்று அவரது "At the stroke of the midnight hour" பேச்சு பிரசித்தமானது. முகமது அலி ஜின்னா ஆரம்பத்தில் காங்கிரஸ் உறுப்பினராக இருந்தபோதிலும், 1916 இல் முஸ்லிம் லீக் தலைவரானார், "இரு தேசக் கோட்பாட்டை" (Two-Nation Theory) முன்வைத்தவர் இவரே — காந்தி அல்ல; இவரே பாகிஸ்தானின் நிறுவன தலைவரும் முதல் கவர்னர் ஜெனரலும் ஆனார். "இந்தியாவின் இரும்பு மனிதர்" எனப்படும் Sardar Vallabhbhai Patel ஐந்நூற்றறுபத்தைந்து சமஸ்தான மன்னர்களை ஒற்றை இந்திய அரசின் கீழ் இணைத்தார். B.R. Ambedkar தலித் தலைவராகவும் இந்திய அரசியலமைப்பின் முக்கிய வரைஞராகவும் செயல்பட்டார்.
இந்திய தேசிய காங்கிரஸ் 1919 இல் நிறுவப்பட்ட இலங்கை தேசிய காங்கிரஸுக்கு (Ceylon National Congress) நேரடி மாதிரியாக இருந்தது. D.S. Senanayake-இன் UNP கட்சியும் காங்கிரஸ் இயக்கமும் இணைந்து 1948 இலங்கை சுதந்திரத்திற்கு பாதை அமைத்தன. காந்தியின் அஹிம்சை கோட்பாடு இலங்கை சீர்திருத்தவாதிகளாலும் ஏற்கப்பட்டது — ஆனால் இரு நாடுகளின் சுதந்திரப் பாதைகள் முற்றிலும் வேறுபட்டவை: இலங்கை அமைதியாக, பிரிவினை இல்லாமல் சுதந்திரம் பெற்றது; இந்தியா கடும் வன்முறையுடனும் பேரழிவான பிரிவினையுடனும் சுதந்திரம் பெற்றது. 1947 பிரிவினையின் பேரழிவு, இலங்கையின் சொந்த இனப் பிரச்சினைக்கு முன் ஒரு எச்சரிக்கையாகவே பார்க்கப்படுகிறது.