முதலாம் உலகப் போர் "அனைத்துப் போர்களையும் முடிவுக்குக் கொண்டு வரும் போர்" என்று அழைக்கப்பட்டது — பதினேழு மில்லியனுக்கும் மேற்பட்ட உயிரிழப்புகள், நான்கு பேரரசுகளின் வீழ்ச்சி, League of Nations நிறுவல் — ஆனால் முரண்பாடாக இது இரண்டாம் உலகப் போருக்கான விதையாகவே மாறியது. நான்கு நீண்டகால காரணிகள் (MAIN) ஏற்கனவே ஐரோப்பாவை ஒரு வெடிமருந்துப் பீப்பாயாக மாற்றியிருந்த நிலையில், ஒரு தனிப் படுகொலை எப்படி முழு கண்டத்தையும் போருக்குள் இழுத்தது என்பதே இந்தத் தொகுதியின் மையக் கதை.
இந்த நான்கு காரணங்களையும் MAIN என்ற சுருக்கத்தில் நினைவில் வைக்கலாம். Militarism — ஜெர்மனியும் பிரிட்டனும் கடற்படை மற்றும் ஆயுதப் போட்டியில் ஈடுபட்டிருந்தன, "போர் நல்லது" என்ற வீரிய மனோபாவம் அரசியல்வாதிகளிடையே பரவியிருந்தது. Alliances — 1882 இல் ஏற்பட்ட Triple Alliance (ஜெர்மனி, ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரி, இத்தாலி), 1907 இல் உருவான Triple Entente (பிரிட்டன், பிரான்ஸ், ரஷ்யா) என இரு பெரும் கூட்டணிகள் இருந்ததால் ஒரு நாடு தாக்கப்பட்டால் மற்ற அனைத்தும் தானாக போருக்குள் இழுக்கப்படும் ஒரு "domino effect" உருவாகியிருந்தது. Imperialism — ஆபிரிக்கா, ஆசியாவில் காலனி போட்டி (Morocco crises போன்றவை) பெரும் நாடுகளிடையே பதற்றத்தை உருவாக்கியிருந்தது. Nationalism — குறிப்பாக பால்கன் பகுதியில் செர்பிய தேசியவாதமும் பான்-ஸ்லாவிசமும் தீவிரமாக இருந்தது, இதனால்தான் பால்கன் பகுதி "ஐரோப்பாவின் வெடிமருந்துப் பீப்பாய்" என அழைக்கப்பட்டது.
28 ஜூன் 1914 அன்று ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரியின் வாரிசான Archduke Franz Ferdinand, Sarajevo நகரில் பத்தொன்பது வயது செர்பிய தேசியவாதி Gavrilo Princip என்பவரால் சுட்டுக் கொல்லப்பட்டார். இந்த ஒரு படுகொலையே MAIN காரணிகளால் ஏற்கனவே தயாராகியிருந்த ஐரோப்பாவை போருக்குள் தூண்டிவிட்டது. ஜூலை 28 அன்று ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரி செர்பியா மீது போர் பிரகடனம் செய்தது; கூட்டணி சங்கிலியின்படி ரஷ்யா செர்பியாவை ஆதரிக்க, ஜெர்மனி ஆஸ்திரியாவை ஆதரிக்க, பிரான்ஸ் ரஷ்யாவை ஆதரிக்க — ஆகஸ்ட் தொடக்கத்தில் ஜெர்மனி பெல்ஜியத்தின் வழியாக பிரான்ஸைத் தாக்க முயன்ற Schlieffen Plan நடைமுறைப்படுத்தப்பட்டதும், பிரிட்டன் ஆகஸ்ட் 4 அன்று ஜெர்மனிக்கு எதிராக போர் பிரகடனம் செய்தது — இதனுடன் ஐரோப்பா முழுவதும் போரில் இழுக்கப்பட்டது.
1915 இல் நடந்த Gallipoli பிரச்சாரத்தில் ANZAC படைகளுடன் இலங்கை படைகளும் பங்கேற்றன, அதே ஆண்டு இத்தாலி Triple Alliance-லிருந்து மாறி Entente பக்கம் சேர்ந்தது. 1916 இல் நடந்த Somme சண்டையில் ஒரே நாளில் (ஜூலை 1) ஐம்பத்தேழாயிரம் பிரிட்டிஷ் வீரர்கள் இறந்தனர் — இது போரின் மிக இரத்தம் சிந்திய நாளாக பதிவாகியுள்ளது. 1917 ஏப்ரலில் அமெரிக்கா போரில் நுழைந்தது — ஜெர்மனி மெக்சிகோவுடன் இணைந்து அமெரிக்காவைத் தாக்க திட்டமிட்டதாக அம்பலமான Zimmermann Telegram, மற்றும் ஜெர்மனியின் கட்டுப்பாடற்ற நீர்மூழ்கிக் கப்பல் தாக்குதல்கள் இதற்குக் காரணமாக அமைந்தன. குறிப்பிடத்தக்க வகையில், அதே 1917 ஆண்டில் ரஷ்யப் புரட்சி ஏற்பட்டு Tsar வீழ்ந்தது, ரஷ்யா Brest-Litovsk உடன்படிக்கை மூலம் போரிலிருந்து விலகியது — ஒரே ஆண்டில் ஒரு நாடு நுழையவும் மற்றொரு நாடு வெளியேறவும் நடந்தது என்பதை நினைவில் கொள்ள வேண்டும். இறுதியில் 11 நவம்பர் 1918 அன்று (பதினொன்றாம் மாதம், பதினொன்றாம் நாள், பதினொன்றாம் மணி நேரம்) போர்நிறுத்தம் (Armistice) கையெழுத்தானது.
28 ஜூன் 1919 அன்று கையெழுத்தான வெர்சாய் உடன்படிக்கையின் 231வது பிரிவு (War Guilt Clause) மூலம் போரின் முழுப் பொறுப்பும் ஜெர்மனியின் மீது சுமத்தப்பட்டது. ஜெர்மனி 6.6 பில்லியன் பவுண்ட் நஷ்டஈடு செலுத்த வேண்டியிருந்தது — இதை 1984 வரை தொடர்ந்து செலுத்தியது. Alsace-Lorraine பிரதேசம் பிரான்ஸிடம் திரும்பப் ஒப்படைக்கப்பட்டது, ஜெர்மன் ராணுவம் ஒரு லட்சம் வீரர்களுக்கு மட்டுப்படுத்தப்பட்டது, விமானப் படை வைத்திருக்க அனுமதி மறுக்கப்பட்டது. இந்தத் தண்டனையின் கடுமையே ஜெர்மனியில் ஆழமான ஆத்திரத்தையும் பழிவாங்கல் உணர்வையும் உருவாக்கியது — வரலாற்றாசிரியர்கள் இதையே பின்னாளில் Hitler-இன் எழுச்சிக்கும் இரண்டாம் உலகப் போருக்கும் விதை போடப்பட்ட தருணமாகக் குறிப்பிடுகின்றனர். இதே சமயத்தில் ஜெர்மன், ஆஸ்திரோ-ஹங்கேரி, ஒட்டோமான், ரஷ்யன் என நான்கு பேரரசுகளும் வீழ்ச்சியடைந்தன, அமெரிக்க ஜனாதிபதி Wilson-இன் பதினான்கு புள்ளிகள் திட்டத்தின்படி 1920 இல் League of Nations நிறுவப்பட்டது — முரண்பாடாக, அமெரிக்க Congress அமெரிக்காவையே அதில் இணைய அனுமதிக்கவில்லை.
இலங்கை வீரர்கள் Gallipoli உள்ளிட்ட பல முன்னணிகளில் போரிட்டனர், போர்க்கால தேவை இலங்கையின் தேயிலை, இறப்பர், தேங்காய் ஏற்றுமதியை உயர்த்தியது. போருக்குப் பின் பிரிட்டிஷ் ஆதிக்கம் பலவீனமடைந்த நிலையில், 1919 இல் இலங்கை தேசிய காங்கிரஸ் நிறுவப்பட்டது — இது இலங்கையின் சுதந்திர இயக்கத்தின் முறையான தொடக்கமாகக் கருதப்படுகிறது. 1833 Colebrooke-Cameron சீர்திருத்தங்களுக்குப் பின் தேங்கியிருந்த சுதந்திரக் கோரிக்கை, முதலாம் உலகப் போருக்குப் பின் புதிய வேகத்துடன் தீவிரமடைந்தது.