தாக்கி A இன் செறிவை நேரத்திற்கு எதிராக வரைந்தால் கிடைக்கும் வளையியிலிருந்து மூன்று வகை வீதங்களைப் பெறலாம். சராசரி வீதம் — ஒரு காலப்பகுதியில் ஏற்படும் செறிவு மாற்றத்தின் சராசரி; வரைபில் இரு புள்ளிகளை இணைக்கும் நாண் கோட்டின் சாய்வு. கணநிலை வீதம் — ஒரு குறிப்பிட்ட கணத்தில் உள்ள உண்மையான வீதம்; அந்தப் புள்ளியில் வரையப்படும் தொடலியின் சாய்வு. தொடக்க வீதம் — t=0 இல் உள்ள கணநிலை வீதம்; தாக்கங்களை ஒப்பிடப் பெரிதும் பயன்படும் பெறுமானம்.
மோதுகைக் கொள்கையின்படி, செறிவை அதிகரிக்கும்போது மோதுகை அதிர்வெண் கூடுவதால் பெரும்பாலான தாக்கங்களில் வீதமும் அதிகரிக்கின்றது. ஆனால் இந்த விளைவு எல்லாத் தாக்கங்களுக்கும் ஒரே அளவில் நிகழ்வதில்லை — சிலவற்றில் வீதம் இரட்டிப்பாகும், சிலவற்றில் நான்கு மடங்காகும், சிலவற்றில் மாற்றமே இராது. இந்த வேறுபட்ட நடத்தையை அளவறி ரீதியாக விவரிக்கவே தாக்கவரிசை (order of reaction) என்னும் கருத்து பயன்படுகின்றது.
பூச்சிய வரிசை: வீதம் = k[A]⁰ = k — செறிவு மாறினாலும் வீதம் மாறாது (கிடைக்கோடு). செறிவு நேரத்துடன் நேர்கோடாகக் (நேரியல்படியாக) குறையும். மேற்பரப்பு முற்றாக நிரப்பப்பட்ட வினையூக்கத் தாக்கங்களிலும், ஒளி இரசாயனத் தாக்கங்களிலும் காணப்படும்.
முதலாம் வரிசை: வீதம் = k[A] — வீதம்–செறிவு வரைபு தோற்றுவாயினூடாகச் செல்லும் நேர்கோடு. செறிவு நேரத்துடன் அடுக்குக்குறைவாக மாறும் — தனிச்சிறப்பு: அரைவாழ்வுக் காலம் (t½) மாறிலி, ஆரம்பச் செறிவைப் பொறுத்தது அல்ல. கதிரியக்கச் சிதைவு, H₂O₂ பிரிகை — முதலாம் வரிசை உதாரணங்கள்.
இரண்டாம் வரிசை: வீதம் = k[A]² — செறிவை இரட்டிப்பாக்கினால் வீதம் நான்கு மடங்கு. வீதம்–செறிவு வரைபு பரவளையம்; வீதம்–[A]² வரைபு தோற்றுவாயின் ஊடான நேர்கோடு. அரைவாழ்வுக் காலம் மாறிலியல்ல — செறிவு குறையக் குறைய அது கூடிச் செல்கின்றது. 2HI→H₂+I₂ (வாயு நிலை) இதற்கு உதாரணம்.
| வரிசை | வீத விதி | [A] vs நேரம் | அரைவாழ்வுக் காலம் |
|---|---|---|---|
| 0 | k | நேர்கோடாகக் குறையும் | ஆரம்பச் செறிவைப் பொறுத்தது |
| 1 | k[A] | அடுக்குக்குறைவு | மாறிலி |
| 2 | k[A]² | மெதுவான குறைவு | செறிவு குறையக் கூடும் |
A + B → விளைவுகள் தாக்கத்திற்கு, தாக்கவீத விதி = k[A]ᵐ[B]ⁿ. இங்கு k = தாக்கவீத மாறிலி (ஒரு குறிப்பிட்ட வெப்பநிலையில் மாறிலி), m = A சார்பான வரிசை, n = B சார்பான வரிசை, ஒட்டுமொத்த வரிசை = m+n.
வீதம் எப்போதும் mol dm⁻³ s⁻¹ அலகில் இருப்பதால், k இன் அலகு ஒட்டுமொத்த வரிசை (o) ஐப் பொறுத்து மாறும்: k அலகு = (mol dm⁻³ s⁻¹) ÷ (mol dm⁻³)ᵒ.
தொடக்க வீத முறையில் ஒரு தாக்கி மட்டும் வேறுபடுத்தப்பட்டு, மற்றவை மாற்றமின்றி வைக்கப்படும். செறிவை இரட்டிப்பாக்கும்போது வீதம் மாறாவிட்டால் வரிசை 0; இரட்டிப்பானால் வரிசை 1; நான்கு மடங்கானால் வரிசை 2.
| பரிசோதனை | [A]₀ | [B]₀ | தொடக்க வீதம் |
|---|---|---|---|
| 1 | 0.10 | 0.10 | 2.0×10⁻⁴ |
| 2 | 0.20 | 0.10 | 4.0×10⁻⁴ |
| 3 | 0.20 | 0.20 | 1.6×10⁻³ |
1→2: [B] மாறாமல், [A] இரட்டிப்பு → வீதம் ×2 → 2ᵐ=2 → m=1. 2→3: [A] மாறாமல், [B] இரட்டிப்பு → வீதம் ×4 → 2ⁿ=4 → n=2.
வேறு பரிசோதனைத் தரவுகளைப் பயன்படுத்தினாலும் k ஒரே பெறுமானமாகவே கிடைக்க வேண்டும் — இது விடையைச் சரிபார்க்கும் ஒரு வழி.
ஒரு தாக்கியை (B) மிகை அளவில் வைத்தால், தாக்கம் நடக்கும்போது அதன் செறிவு நடைமுறையில் மாறாமலேயே இருக்கும் — அதனால் வேறு தாக்கியின் (A) வரிசையை மட்டும் தனிமைப்படுத்தி எளிதாகக் காணலாம். இப்போது காணப்படும் k′ ஒரு போலி-வீத மாறிலி; அது உண்மையான k அல்ல — k′ = k[B]ʸ என்பதை நினைவில் வைக்க வேண்டும்.